Phrasal verbs
Czasownik i małe słówko, które razem znaczą coś nowego.
Co to jest
Phrasal verb to czasownik plus małe słówko: up, out, off, on. Razem robią nowe znaczenie, którego nie złożysz z kawałków.
Give to dawać, up to w górę. A give up? Poddać się albo coś rzucić. Nic tu nie leci w górę. Dlatego phrasala uczysz się jak jednego słowa, w całości: nie give, tylko give up.
I gave up smoking last year.
Rzuciłem palenie w zeszłym roku.
Don't give up! You can do it!
Nie poddawaj się! Dasz radę!
Po co ci to? Bo tak mówią ludzie. W rozmowie usłyszysz find out, a nie discover, put off, a nie postpone. Te dłuższe słowa nie są błędem, ale brzmią jak pismo z urzędu. Phrasale to język kuchni, biura i seriali.
Turn it off
Najważniejsza zasada na tej stronie. Gdy zamiast rzeczy stoi it, them, me, her, zaimek wchodzi do środka: między czasownik a małe słówko.
Turn off it.Turn it off.
Zaimek zawsze w środku.
Z rzeczownikiem masz wybór. Oba zdania są poprawne i znaczą to samo:
Turn off the TV.
Wyłącz telewizor.
Turn the TV off.
Wyłącz telewizor.
Z zaimkiem wyboru już nie ma: turn it off, nigdy turn off it. Tak samo w innych phrasalach, które da się rozdzielić:
Can you pick me up at six?
Odbierzesz mnie o szóstej?
I like this jacket. Can I try it on?
Podoba mi się ta kurtka. Mogę ją przymierzyć?
Where are the dishes? I put them away.
Gdzie są naczynia? Odłożyłem je na miejsce.
She's busy. She'll call you back.
Jest zajęta. Oddzwoni do ciebie.
Trik
Zaimek to krótkie słówko bez akcentu, więc chowa się w środku. Akcent zostaje na końcu, na małym słówku: turn it OFF, pick me UP, try it ON. Powiedz to na głos kilka razy, a turn off it zacznie brzmieć obco.
Długą rzecz zwykle stawia się na końcu. Turn all the lights in the kitchen off jest zrozumiałe, ale naturalniej brzmi Turn off all the lights in the kitchen: słuchacz wcześniej wie, co ma zrobić.
Które się nie rozdzielają
Część phrasali nigdy się nie rozdziela. Rzecz i zaimek stoją zawsze za całością.
She looks after her brother. She looks after him.
Opiekuje się bratem. Opiekuje się nim.
It was hard, but I got over it.
Było ciężko, ale się z tym uporałem.
I ran into her at the station.
Wpadłem na nią na dworcu.
She looks him after.She looks after him.
Tego phrasala się nie rozdziela.
Phrasale z trzech części nie rozdzielają się nigdy: look forward to, put up with, run out of.
I'm looking forward to it.
Nie mogę się tego doczekać.
I can't put up with him anymore.
Nie mogę go już znieść.
We've run out of milk.
Skończyło nam się mleko.
Trik
Nie wiesz, czy phrasal się rozdziela? Z rzeczownikiem postaw go w całości: turn off the TV, look after the kids. Taki szyk jest poprawny zawsze. Zgadywać musisz tylko przy zaimku.
Niektóre phrasale w ogóle nie mają dopełnienia: sit down, grow up, show up, break down. Tu nie ma czego rozdzielać.
Phrasal czy przyimek
Look up i look at wyglądają podobnie, a działają zupełnie inaczej.
W look up małe słówko zmienia znaczenie: wyszukać, sprawdzić w słowniku. To phrasal. W look at przyimek at tylko łączy patrzenie z rzeczą, jak polskie „na” w „patrzeć na”. Znaczenie zostaje to samo. To czasownik z przyimkiem.
Różnicę widać przy zaimku. Phrasal wpuszcza go do środka, przyimek nie:
I don't know this word. I'll look it up.
Nie znam tego słowa. Sprawdzę je.
What a view! Look at it!
Co za widok! Spójrz na to!
Look it at!Look at it!
Przyimek zawsze stoi przed zaimkiem.
W fiszkach znajdziesz kilka takich par z przyimkiem: wait for, look for, count on. Są tam, bo uczysz się ich tak samo, w całości. Pełną listę par czasownika z przyimkiem masz w gramatyce.
Jedno słowo, kilka znaczeń
Najczęstsze phrasale mają po kilka znaczeń. O tym, które wchodzi w grę, decyduje zdanie.
Please take off your shoes.
Zdejmij, proszę, buty.
Our plane took off an hour late.
Nasz samolot wystartował z godzinnym opóźnieniem.
Can you pick up that pen?
Podniesiesz ten długopis?
I'll pick you up at six.
Odbiorę cię o szóstej.
Turn up the music!
Podgłośnij muzykę!
He turned up an hour late.
Zjawił się godzinę po czasie.
W fiszkach każde znaczenie ma osobną kartę, ze swoim tłumaczeniem i zdaniem. Gdy w paczce widzisz take off dwa razy, to nie pomyłka. To dwa różne słowa, które brzmią tak samo.
Jak się ich uczyć
Nie wkuwaj list w rodzaju „wszystkie phrasale z get”. Ucz się ich w zdaniu, bo dopiero zdanie mówi, co znaczą.
Phrasale są w fiszkach, w dziale Phrasal Verbs. W Codziennych ułożone po czasowniku: Get, Go, Come, Take. W Szczegółowych tematami: praca, ludzie, zmiany. Zacznij od codziennych.
W ćwiczeniu włącz tryb W zdaniu. Wybierasz tam phrasal, który pasuje do całego zdania, a nie do pojedynczego polskiego słowa. Właśnie tak będziesz ich potem używać.